سواد مالی کودک

موقعیت مالی شما، امروزه هرطور که هست، حاصل تمام دانش و نگرشی است که در مورد پول از کودکی تابحال در ذهن شما شکل گرفته است.  این مهم‌ترین نکته‌ای است که لزوم آموزش سواد مالی کودک را به کودکان بیان می‌کند. دانش مالی هر شخص از والدین و خانواده کسب خواهد شد. عادات و رفتار مالی شما نیز مشابه نزدیکان‌تان شکل خواهد گرفت. حالا اگر یک خانواده فاقد دانش کافی در امور مالی باشد، چه اتفاقی برای آینده‌ی اقتصادی کودکانش می‌افتد؟

طبق تحقیقات دانشگاه کمبریج، رفتار، عادات و نگرش افراد در مورد مسائل مالی، از کودکی و پیش از هفت سالگی شکل می‌گیرد. همانطور که در این سنین، کودکان اغلب فرصت بیشتری را برای در کنار خانواده بودن و آموزش دیدن دارند، مسئولیت شما برای استفاده‌ی مناسب از این فرصت بیشتر می‌شود. همچنین تصمیم اشتباه کودک شما در این سنین به مراتب ضرر کمتری خواهد داشت. اما تصمیمات اشتباه در بزرگسالی می‌تواند ویرانگر باشد.

کودکان باید در مسائل مالی نیز مانند تمام مسائل دیگر، درست و غلط را بشناسند. این کوتاهی بزرگ سیستم آموزشی بسیاری از کشورهاست که در کنار آموزش تمام سوادهای غیرکاربردی مرسوم، آموزش سواد مالی کودک را از کودکان دریغ کرده‌اند. در صورتیکه از مهم‌ترین عوامل موفقیت یک کودک، خانواده و درنتیجه اجتماع، پرورش کودکانی است که سواد ، هوش و توان مدیریت درست مسائل مالی را دارند.

کودکان ما باید با مفهوم پول، به دست آوردن آن، حفظ آن، پس اندازکردن، سرمایه گذاری، بدهی و.. به درستی آشنا شوند.

آموزش سواد مالی به کودکان

همین الآن هم برای آموزش دیر کرده‌اید. اما جلو این گلوله‌ی برفی را تا بزرگ‌تر نشده و منجر به ویرانی نگشته است باید هرچه زودتر گرفت. از هر زمانی که فرزند شما با مفهوم پول و اسکناس آشنا شود می‌توانید آموزش سواد مالی کودکان را به او شروع کنید. هرچقدر دیرتر اقدام به اصلاح دانش، تفکرات و عادات مالی فرزندتان کنید، کار شما دشوارتر و محصول شما کمتر خواهد بود.

پروفسور آمارتیا سن :
“آموزش دانش مالی در کودکی، نسل آینده را برای زندگی با توان مالی مطلوب، آماده می‌سازد.”

آموزش سواد مالی کودکان به دو صورت تئوری و عملی امکان پذیر است. البته که بهترین راه یک درک ملموس از ترکیب این دو روش است. فرزند شما باید علاوه بر سواد آموزی، تمام مفاهیم مالی زندگی بزرگسالان و دغدغه‌هایشان را در واحدهای کودکانه لمس کند و سعی کند در آنها موفق باشد. بلوغ مالی باید در فرزند شما به موقع شکل بگیرد تا در استقلال مالی آینده‌ی خود موفق باشد و هیچ بلوغی بدون درک ملموس و صرفا با کسب اطلاعات حاصل نمی‌شود.

کودک شما وقتی همیشه عادت به دریافت پول تو جیبی‌های مدیریت نشده داشته باشد، موضوع زحمت کشیدن برای به دست آوردن پول را درک نکرده باشد، دریافت پول از خانواده را به هر میزان که لازم داشته وظیفه‌ی خانواده بداند، از به دست آوردن، نگهداری و تلاش برای افزایش پول درکی نداشته باشد و.. قطعا آینده‌ی مالی تاریکی خواهد داشت.

فواید آموزش سواد مالی به کودکان

حتما تا اینجا وقتی از ضرورت آموزش سواد مالی به کودکان و عواقب کوتاهی در این امر صحبت کرده‌ایم متوجه برخی از فواید و مزایای آن نیز شده‌اید. اکنون برخی از آنها را برای شما می‌شکافیم:

  • پس انداز : بخش بزرگ و مهمی از آموزش مالی ما به کودکانمان در مورد پس انداز خواهد بود. چرا که با پس انداز کردن، اکثر مهارت‌های مورد نیاز مانند مدیریت هزینه، حفظ پول، کاهش خرج کردن، سرمایه گذاری و.. را نیز یاد خواهند گرفت.
  • بودجه بندی : بزرگ‌ترین لازمه‌ی این دانش، شناساندن تفاوت نیازها و خواسته‌ها به فرزندان است و البته بزرگ‌ترین فایده‌ی آن هم درک همین تفاوت است. بودجه بندی روش بسیار مناسبی هم برای آموزش سواد مالی هم آموزش پولی به کودکان است.
  • سرمایه گذاری : در سنین نوجوانی کودکان خود را با مفهوم سرمایه و سرمایه‌گذاری آشنا خواهیم کرد تا بتوانند علاوه بر حفظ سرمایه به ارزش سرمایه‌ی خود بیافزایند.
  • مدیریت پول تو جیبی : بزرگ‌ترین اشتباهی که اکنون در عادات و رفتارهای مالی خانواده‌ها شکل گرفته همین “پول تو جیبی مدیریت نشده و نادرست” است. مدیریت این مقرری و پول تو جیبی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار روی آینده‌ی فرزندان است.
  • درآمد زایی : وقتی کودکان با ارزش و مفهوم پول آشنا شوند قطعا تمایل دارند میزان بیشتری پول به دست بیاورند. همراه پول، باید کسب درآمد را به او یاد بدهید! فرزندتان باید در خانه و از طرف شما ارزش به دست آوردن پول و زحمت آن را لمس کند.

اهمیت آموزش سواد مالی کودک در رفاه مالی کودکان

اگر هنوز فکر می‌کنید کودک شما نباید دغدغه‌های مالی را درک کند تا در رفاه مالی باشد؛ باید بدانید که این تفکر رفاه مالی آینده‌ی کودک شما را سلب می‌کند. فرزند شما هیچ‌وقت انگیزه‌ی کسب و کار نخواهد داشت، هیچ‌وقت به استقلال مالی نخواهد رسید و بدون حمایت مالی شما محکوم به شکست خواهد بود. طبق گزارش ویلیامز گروپ آمریکا، ثروت به ارث رسیده، نهایتا تا سه نسل بعد کاملا از بین می‌رود، زیرا فرزندان آنها از سواد اقتصادی کمتری برخوردار بوده اند. پس فکر نکنید بی‌سوادی فرزندنان نشان رفاه او و شماست.

برای مثال از مهم‌ترین دلایل آمار فجیع بیکاری در ایران، عدم مهارت کارآفرینی و خوداشتغالی است. نداشتن سواد مالی کافی و نبود تربیت مالی مناسب، کودکان بی‌سواد گذشته را به جوانان ناموفق امروز بدل کرده است. در اکثر کشورهای جهان، سیستم آموزشی فاقد این آموزش‌هاست.

پس بیشترین مسئولیت برای حفظ رفاه مالی آینده‌ی فرزندان روی دوش خانواده‌ها می‌افتد. آشنا کردن کودکان با پول، مدیریت خرج کردن، پس انداز کردن و کسب درآمد از محورهای مهمی هستند که خانواده‌ها باید آنها در آموزش سواد مالی به کودکان بیاموزند.

چگونه این دانش را به فرزندانمان آموزش دهیم؟

همانطور که بیان شد، آموزش سواد مالی به کودک را باید از سنین پایین، مرحله به مرحله و متناسب با درک سنی کودکان پیش گرفت. به همین جهت ابتدا باید آموزش پولی به کودکان داده شود:

  1. پول چیست؟ کودکان حدود سه سالگی به درک این موضوع رسیده‌اند که شما برای هرچیزی که می‌خواهید بخرید باید پول پرداخت کنید. اما بعد از آن شما باید برای کودکانتان توضیح دهید که “پول چیست؟”.  بهتر است از توضیح نیاز مبادله کالا با کالا وارد شوید و در آخر ارزش پول و مزایای آن در مقابل مشکلات مبادله‌ی کالا به کالا را بیان کنید.
  2. پول چگونه استفاده می‌شود؟ انواع، شکل‌ها و اندازه‌های مختلف پول مانند سکه و اسکناس و.. را برای کودکان توضیح دهید و به آنها نشان دهید. چه بهتر که با مثال تا حدودی ارزش بعضی از آنها را یاد بگیرند.
  3. ارزش هر سکه و اسکناس چقدر است؟ نام و ارزش اسکناس‌های مختلف را به کودکان یاد دهید. ابتدا با مثال‌هایی مانند “با این اسکناس دو هزار تومنی می‌توانی بستنی بخری” و سپس با ریز جرئیات ارزش پول، میزان تلاشی که برای کسب آن لازم است و شمارش آن را به فرزندتان آموزش دهید.
  4. پرداخت اعتباری چیست؟ دانش دیگری که امروزه از ملزومات آموزش پولی است، پرداخت با کارت اعتباری است. البته علاوه بر آموزش استفاده از کارت اعتباری، بسیار مهم است که کودکان بفهمند این کارت‌ها به تنهایی ارزشمند نیستند و به پشتوانه‌ی همان پولی که از کار کردن به دست آمده، اعتبار دارند.

آموزش قدم به قدم سواد مالی به کودک

حالا که کودک ما با مفهوم پول و استفاده و ارزش آن آشنا شده باید دانه‌های دانش مالی، عادات مالی مناسب و رفتار مالی درست را در کشتزار ذهنیت وی بکاریم و پرورش دهیم. مبانی مختلف آموزش سواد مالی کودک را می‌توان در هرسنی متناسب با شناختی که از درک فرزندتان دارید به او آموزش داد. ممکن است کودک شما توان دریافت اکثر این مفاهیم را در هفت سالگی داشته باشد.

البته که بهتر است کودکان هفت ساله یا حتی پیش از هفت سالگی نیز دارای یک درک کلی از تک تک مفاهیم دانش مالی باشند و هر مفهوم را تا جایی که متوجه می‌شوند آموزش ببینند و به کار ببندند. اما برای تشریح کامل و درک جزئیات مفاهیم این دانش برای کودکان و نوجوانان سنین زیر را می‌توان پیشنهاد کرد.

نحوه آوزش سواد مالی کودک
هفت سالگی : پس انداز کردن

سن هفت سالگی به این دلیل که از اولین سنین حضور رسمی در جامعه، دریافت مسئولیت و پول توجیبی برای کودکان است اهمیت بالایی دارد. کودکان مقدار معینی پول تو جیبی دریافت می‌کنند که اختیار کامل خرج کردن آن را دارند و باید مسئولیت مدیریت آن را به عهده بگیرند.

اولین قدم این است که به کودک آموزش دهیم چگونه مراقب پولش باشد. دانش مالی پس انداز کردن به نوعی مجموعه‌ی همه‌ی مفاهیم دانش مالی است، از مدیریت هزینه گرفته تا افزایش سرمایه، به همین دلیل بهترین گزینه برای آموزش سواد مالی به شمار می‌رود. همچنین مهمترین مفهوم دانش مالی نیز همین پس انداز کردن است.

کودک شما برای اولین بار به صورت رسمی مسئولیت مقداری پول تو جیبی را بر عهده دارد. پس اول از همه باید مراقبت از آن را یاد بگیرد. برای شروع می‌توانید یک قلک برای او بخرید و برای او توضیح دهید که با پس انداز در قلک می‌تواند هزینه‌ی فلان خواسته‌اش را فراهم کند.

هشت سالگی : قرض کردن و امانت داری

والدین می‌توانند با قرض گرفتن پول از فرزند، قرار گذاشتن برای برگرداندن پول در زمانی معین، یادداشت قول و قرار و اقدام به موقع در وفای به عهد، این مفاهیم را به کودکانشان آموزش دهند و عادات درستی را در وی پرورش دهند.

در این صورت کودک هم معنی اعتبار و اعتبار داشتن نزد دیگری را درک می‌کند، هم با مفهوم قرض و امانت داری آشنا می‌شود و قواعد و رفتار مالی درست را در مورد پس دادن قرض یاد می‌گیرد. حس خوب اعتماد، خوش قولی و دغدغه‌ها و نگرانی‌های فرد قرض دهنده را نیز تا حدودی درک خواهد کرد.

نه سالگی : بدهی

اکنون نوبت آن رسیده است که خود کودک قرض بگیرد و بدهکار شود. این قدم آموزش سواد مالی کودک را اگر با دقت بردارید آینده‌ی کودک خود را از بحران بدهی بد نجات داده‌اید. او باید مقروض بودن، بدهکار بودن، امانت داری و مسئولیت بازپرداخت را درک کند.

از او قولی مبنی بر یک تاریخ برای بازگشت پول بگیرید. باید با برنامه‌ریزی و مدیریت، به شما قول دهد که در فلان تاریخ پول را برمی‌گرداند و تمام تلاش خود را برای محقق شدن این امر انجام دهد. البته اگر در حوزه‌ی پس انداز موفق عمل کرده باشید او می‌تواند از پس اندازش برای پرداخت بدهی‌اش استفاده کند.

ده سالگی : ارزش پول در زمان

رابطه‌ی پول با زمان دو نوع اصلی دارد که باید برای کودک شفاف شود.
اول اینکه متوجه شود می‌تواند با گذر زمان از پس اندازش سود کسب کند. پس اندازش را در حساب کوتاه مدت بانک بگذارید تا پس از مدتی از افزایش موجودی‌اش باخبر شود. البته برای او توضیح دهید که این پول اضافه جایزه نیست و بانک به شما بابت اینکه با پولتان کار می‌کند سود می‌دهد.

دوم اینکه از آنجایی که ما در ایران زندگی می‌کنیم، برخلاف آموزش سواد مالی کودکان در جهان، بهتر است تا حدودی کودک خود را متوجه کنید که ارزش پس اندازش در خانه با گذشت طولانی مدت ممکن است کاهش یابد. یعنی انتظار نداشته باشد با پس انداز ماهیانه ده هزار تومان بتواند بعد چند سال یک بنز بخرد.

یازده سالگی : مالیات و خیریه

یک بخش مهم که از کودکی به فرزندتان آموزش خواهید داد مفهومی به نام بخشش است. اکنون وقت آن رسیده که این کار را عاقلانه درک کند و بداند فقط نباید دنبال سود و منفعت شخصی باشد و می‌تواند در کارهای خیر نیز شرکت کند تا با کمک به رشد اقتصاد جامعه شرایط رشد خود را بهتر کند.

دوازده سالگی : شغل

خب! این از اموری است که می‌توانید در صورت صلاحدید با مقیاس‌های کوچکتر نیز برای فرزندتان در سنین پایین‌تر اجرا کنید. اما در دوزاده سالگی دیگر باید کودک شما با این مفهوم به طور کامل آشنا باشد. او باید بداند که پول بیشتر بدون زحمت به دست نمی‌آید.

وقتی که کودکان مقداری بیشتر از پول تو جیبی مقرر را درخواست می‌کنند شما به جای پرداخت مدیریت نشده یا مقاومت خسیسانه، باید راه کسب درآمد بیشتر را به او نشان دهید. مثلا اگر ماشین را تمیز کرد هزینه‌ای که می‌خواستید به کارواش بدهید را به او بدهید یا برای انجام کارهای خاصی، دستمزد مشخصی به او بپردازید. با این روش فرزندتان مفاهیمی چون مسئولیت کاری و اخلاق کاری را نیز فرا می‌گیرد.

سیزده سالگی : سرمایه گذاری

در این سن والدین می‌تواندد فرزندانشان را با مفهوم سرمایه گذاری، واسطه‌گری، کارآفرینی و راه‌های کسب درآمد بیشتر، از پول پس انداز شده آشنا کنند.

چهارده سالگی : سود و زیان

اکنون وقت آن رسیده که دغدغه‌ی سود کردن و زیان نکردن و مدیریت ریسک در سطوح ساده را برای وی فراهم کنید. می‌توانید فرزندتان را با قرار دادن در موقعیتی پر ریسک اما دارای ریسک غیر بحرانی با ضرر کردن و سواد مالی مدیریت ریسک آشنا کنید.

پانزده سالگی : موفقیت در زندگی واقعی با سواد مالی

دیگر فرزند شما قرار است برای آینده‌ی خود تصمیمات مهمی بگیرد و باید کم کم قدم‌های استقلال مالی خود را بردارد. اگر فرزند شما مراحل آموزش سواد مالی را در کودکی به خوبی طی کرده باشد و مدیریت مالی را درست فراگرفته باشد؛ اکنون می‌تواند شناخت بهتری از زندگی واقعی داشته باشد و در تصمیمات مالی خود موفق‌تر باشد.

نکته :

طبق تحقیقات، تاثیر آموزش یک درس مالی به کودک بعد از حدود پنج ماه از بین می‌رود. در نتیجه مداومت و وقت شناسی شما در مورد آموزش سواد مالی کودک به فرزندتان، در رفاه مالی آینده‌ی وی بسیار اهمیت خواهد داشت.

در مطالب آتی حتما راهکارهای جزئی به همراه چند مثال برای آموزش صحیح، افزایش و تقویت دانش مالی برای کودکان را برای شما بیان خواهیم کرد تا در تامین رفاه مالی آینده‌ی فرزند شما و نسل آینده‌ی فرزندان این مرز و بوم سهیم باشیم.

بگذار رفاه سهم همه باشد!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست